Merenwijk Leiden: Verkenning ruimte in de ondergrond

De Merenwijk is een grote Bloemkoolwijk in Leiden, gekenmerkt door veel water, groen en infrastructuur uit de jaren ’70. Veel van die ondergrondse infrastructuur nadert het einde van zijn levensduur, terwijl de wijk tegelijkertijd onderdeel is van meerdere stedelijke transities. Juist deze combinatie maakt de Merenwijk representatief voor veel Nederlandse wijken. 

Opdrachtgever

Gemeente Leiden

Plaats

Leiden

Fase

Afgerond

Riool is toe aan vervanging 

Aanleiding voor dit project was riool dat aan vervanging toe is. Al snel bleek dat de vraag verder reikte dan die ene ingreep. In dezelfde ondergrond moeten ook ruimte gevonden worden voor onder meer: 

  • Een toekomstig warmtenet
  • Een gescheiden rioolstelsel
  • Klimaatadaptatie en waterberging
  • Vergroening en kabels & leidingen 

Het centrale vraagstuk werd daarmee: hoe voorkom je dat een noodzakelijke ingreep vandaag toekomstige ontwikkeling belemmert? 

Expliciete keuzes 

Dit project ging niet alleen over het optimaal inpassen van alle functies. Het ging vooral over het organiseren van schaarste, het op een slimme manier inzetten van de ruimte die wel beschikbaar is en bewuste keuzes aan de voorkant van het proces. 

In de ondergrond is ‘alles mogelijk maken’ niet overal meer een realistisch uitgangspunt. Zonder expliciete keuzes ontstaat het risico dat projecten elkaar blokkeren. Simpelweg omdat ze na elkaar worden gerealiseerd. Aveco de Bondt hielp de gemeente Leiden om deze keuzes vooraf zichtbaar en bespreekbaar te maken.  

Interactieve werksessies  

Op wijkniveau is de ruimte in de ondergrond inzichtelijk gemaakt, inclusief bestaande kabels, leidingen en toekomstige opgaven. Waar is de ruimte krap? En waar zit juist wel de ruimte – ook om andere krappe delen te ontlasten. In plaats van knelpunten te vermijden, zijn ze bewust opgezocht. 

Via interactieve werksessies zijn scenario’s verkend: 

  • Waar kan een riooloplossing een warmtenet blokkeren?
  • Waar zijn concessies acceptabel?
  • Waar zijn keuzes onvermijdelijk? 

Deze sessies maakten duidelijk dat veel beslissingen niet puur technisch zijn, maar strategische gevolgen hebben. 

Images 2 1

Van complexiteit naar houvast 

Elke knelpuntlocatie is gedetailleerd uitgewerkt. Pas daarna is de stap gemaakt naar abstractie: profielen en vuistregels die recht doen aan de complexiteit, maar wel hanteerbaar zijn in beleid en ontwerp. Zo beschikt Leiden nu over een aanpak die: 

  • Richting geeft aan toekomstige projecten
  • Herbruikbaar is buiten de Merenwijk
  • En voorkomt dat ‘wie het eerst komt’ de ondergrond dicteert 

Dit initiatief maakt onderdeel uit van een meerjarige samenwerking tussen Aveco de Bondt en de gemeente Leiden. Stap voor stap werken we aan een toekomstbestendige inrichting van de openbare ruimte, waarbij invulling wordt gegeven aan de gemeentelijke zorgtaken voor afvalwater, hemelwater en grondwater en tegelijkertijd ruimte wordt gemaakt voor nieuwe opgaven in de ondergrond. 

Meer dan slimme ontwerpen 

Dit project laat zien dat toekomstbestendige stedelijke ontwikkeling vraagt om meer dan slimme ontwerpen. Het vraagt om expliciete keuzes, gemaakt op het juiste moment en op het juiste schaalniveau. Door die keuzes inzichtelijk te maken, wordt de ondergrond geen belemmering, maar een sturend instrument. 

Images 1 1

Meer weten over dit project? Vraag het onze experts!

dr. Lieselotte Tolk
Senior projectleider Waterveiligheid en Geohydrologie
ltolk@avecodebondt.nl
+31 6 109 14 315