Jaap van der Veen: ‘Door eerst uit te zoomen, weet je waar je op moet sturen en kom je tot concrete en haalbare maatregelen’’

De ambitie: meer dan alleen een nieuw gemaal 

De vraag vanuit Rijnland was om samen met het projectteam te onderzoeken hoe duurzaamheidsambities concreet kunnen worden gemaakt binnen het project. Daarbij werd gekeken naar de drie pijlers van het Leefomgevingskompas: gezondheid, werken en sociale activiteit en de natuurlijke omgeving. "Je begint niet bij maatregelen, maar bij de ambities van de organisatie," vertelt Jaap van der Veen. "Vervolgens kijk je welke bijdrage het project daaraan kan leveren." Daardoor werd het project niet alleen bekeken vanuit techniek en circulariteit, maar ook vanuit de omgeving waarin het gemaal uiteindelijk komt te staan. 

Het inzicht: een bredere blik op de leefomgeving 

Bij de start lag al een voorlopig ontwerp waarin veel aspecten van de natuurlijke omgeving waren uitgewerkt. Wat nog ontbrak, was de bredere blik op de gehele leefomgeving. Met behulp van het Leefomgevingskompas liep het projectteam systematisch verschillende thema's langs. Daardoor ging het gesprek niet alleen over materiaalgebruik, energie en CO₂-uitstoot, maar ook over veiligheid, educatie, sociale contacten, mobiliteit en de relatie met de omgeving. 

Zo werd onder andere gekeken naar veilige onderhoudsruimtes, mogelijkheden voor educatie en rondleidingen, communicatie met omwonenden en de impact van verkeersstromen rondom het project. "De natuurlijke omgeving was al behoorlijk concreet. Door het kompas kwamen ook de andere pijlers nadrukkelijk in beeld."  

Juist daarin zat de belangrijkste waardetoevoeging: niet zozeer nieuwe maatregelen, maar een completer beeld van hoe het project kan bijdragen aan de leefomgeving. 

De keuze: van ambitie naar uitvoering 

De brede blik vormde vervolgens de basis voor concrete afspraken en maatregelen. Een van de kansen die naar voren kwam, is het hergebruik van materialen uit andere projecten van Rijnland. Zo wordt onderzocht of minimaal drie onderdelen of materialen die elders vrijkomen, hergebruikt. Denk aan leuningen, verlichting en bestrating. Daarnaast krijgt Schoon en Emissieloos Bouwen (SEB) een plek in de uitvraag richting de aannemer. 

Ook maatregelen zoals ledverlichting, hergebruik van vrijkomende grond, rioolthermie, een sedumdak en circulair slopen zijn bekeken. Welke maatregelen daadwerkelijk worden uitgevoerd, wordt in de verdere uitwerking van het project bepaald. 

De meerwaarde: betere afwegingen 

Volgens Jaap zit de kracht van het Leefomgevingskompas niet in het voorschrijven van oplossingen, maar in het ondersteunen van betere keuzes. Het kompas brengt verschillende disciplines en perspectieven samen, helpt kansen zichtbaar te maken en zorgt ervoor dat projectteams bewust afwegen welke maatregelen relevant, haalbaar en passend zijn. 

Niet iedere ambitie hoeft binnen één project maximaal te worden ingevuld. Het gaat erom dat kansen zichtbaar worden gemaakt en dat vervolgens bewust wordt gekozen waar het project de meeste waarde kan toevoegen. 

Zo helpt het Leefomgevingskompas om eerst uit te zoomen en daarna weer in te zoomen: van brede ambities voor de leefomgeving naar concrete, gedragen maatregelen die daadwerkelijk onderdeel worden van het project.